Media beboet voor maken van reclame voor afslankmedicatie
- 4 minsBoetes van de IGJ
De NOS kopte op 18 augustus: ‘Kranten en tijdschrift krijgen boetes voor berichtgeving over afslankmedicijnen’.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft boetes opgelegd, omdat een aantal journalistieke artikelen eigenlijk reclame maken voor afslankmedicijnen. Als je bijvoorbeeld een Volkskrant artikel uit 2025 over afslankmedicatie erbij pakt, zie je een verhaal waarin een zeer sterke focus ligt op de positieve effecten van het middel. De nadelige effecten, of eventuele nadelige effecten op de lange termijn worden op het eind vrij gemakkelijk terzijde geschoven. Er zijn nog meer voorbeelden van artikelen die zeer positief berichten over afslankmedicatie, de NOS/ Nieuwsuur kon het zelf ook niet laten (dit artikel is overigens niet beboet).
Hoe kan een journalistiek artikel reclame zijn?
Na wat verdieping in een vergelijkbare zaak lijkt het standpunt van de IGJ me goed verdedigbaar. In juni 2026 is er namelijk een uitspraak gepubliceerd van een bezwaar tegen soortgelijke IGJ boetes tegen DPG Media.
In het vonnis maakt de rechtbank Amsterdam duidelijk dat er snel sprake kan zijn van (publieks)reclame voor een geneesmiddel. Het begrip reclame voor geneesmiddelen moet “zeer ruim worden opgevat … in het bijzonder voor geneesmiddelen die uitsluitend op medisch recept mogen worden verstrekt”. Dit omdat een verkeerd of overmatig gebruik van dergelijke geneesmiddelen ernstige gevolgen voor de (volks)gezondheid met zich mee kan brengen. Er wordt verwezen naar de geneesmiddelenwet en de Europese richtlijn:
Uit artikel 86, eerste lid, van de richtlijn blijkt dat een reclameboodschap haar aard in wezen ontleent aan de doelstelling die zij nastreeft. Deze doelstelling vormt aldus het doorslaggevende element om reclame van louter informatie te onderscheiden. De definitie van artikel 86, eerste lid, van de richtlijn sluit dus in beginsel niet uit dat publicaties of boodschappen die enkel objectieve informatie bevatten, als reclame kunnen worden beschouwd. Wanneer de boodschap is bedoeld ter bevordering van het voorschrijven, het afleveren, de verkoop of het gebruik van geneesmiddelen, maakt zij reclame in de zin van deze richtlijn.
Kortom: Het maakt niet uit dat het gaat om een journalistiek artikel, het gaat erom met welk doel het artikel geschreven is.
Beoordelen van het doel van een artikel
Vervolgens kijkt de rechtbank naar de artikelen om te beoordelen of er sprake was van reclame. Het artikel uit de Flair ziet de rechtbank als een “nagenoeg ééndimensionale weergave van de positieve effecten van Ozempic”. Een aantal passages in het artikel zijn hiervoor doorslaggevend:
“In week 1 raakte ik al 3 kilo kwijt”
“Wondermiddel: Zij vielen snel -en flink- af met Ozempic”
“Voor mij is het een WONDERMIDDEL”
“na dertig jaar lijnen kwam dit medicijn als een geschenk uit de hemel”
Het artikel gaat wel kort in op het feit dat het middel geen indicatie heeft, en dat een gebruiker last had bijwerkingen, maar dat is niet voldoende geweest om het een “zuiver informatief” artikel te maken. De boete was dus terecht. Uit de bijlagen van het vonnis blijkt dat de IGJ een boete van 150.000 euro had kunnen opleggen, maar er is een korting van 80% gegeven na het meewegen van de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid van de journalistieke media.
Ernstige gevolgen voor de volksgezondheid
De Europese richtlijn en de Geneesmiddelenwet zijn streng, omdat verkeerd of overmatig gebruik van geneesmiddelen ernstige gevolgen voor de volksgezondheid kan geven. Als half Nederland off-label aan de afslankmedicatie gaat zijn er best wel wat nadelige gevolgen te bedenken:
- Artsen zijn veel meer tijd kwijt aan het volgen van patiënten die deze middelen gebruiken.
- Wanneer er geen arts betrokken is omdat het middel via een niet-officiële route verkregen is zijn er risico’s m.b.t. verkeerd/overmatig gebruik en bijwerkingen. Er zijn al een aantal voorbeelden van mensen die hiervoor in het ziekenhuis zijn opgenomen.
- Diabetespatiënten krijgen te maken met tekorten aan medicatie, waardoor ze meer gezondheidsrisico’s lopen.
Medicatie lijdt af van het grotere probleem
Het is goed dat de IGJ met deze boetes een tegengeluid geeft in het maatschappelijk debat over afslankmedicatie, want op dit moment voeren de farmaceuten en de snelle oplossingen de boventoon. Aandacht voor collectieve preventie, voedselomgeving, beweegomgeving en andere structuren die onze collectieve ongezonde leefstijl en ongezonde leefomgeving in stand houden is er nauwelijks. Of als die er wel is, dan gaat het over hoe moeilijk, ingewikkeld of betuttelend preventieve maatregelen zijn.
Het is natuurlijk ook veel fijner om met één prikje in de maand van de problemen af te zijn, maar daarmee medicaliseren we onze leefstijl alleen maar verder. In een tijd van tekorten in de zorg, en tekorten op de begroting van VWS kunnen we dat ons niet permitteren.
Joost de Bruijn
Adviseur in de publieke gezondheid